Autor: Łukasz Kania, radca prawny · Aktualizacja:
Przed kontrolą Państwowej Inspekcji Pracy pracodawca powinien mieć uporządkowane cztery obszary: dokumentację pracowniczą, ewidencję czasu pracy, bezpieczeństwo i higienę pracy oraz legalność zatrudnienia (w tym cudzoziemców). Za naruszenia grozi grzywna od 2000 do 60 000 zł (art. 281 §1 k.p.), a w przypadkach wskazanych w §2 – od 3000 do 90 000 zł. Poniższa lista kontrolna wskazuje, co sprawdzić, i do jakich przepisów się odnieść.
Lista kontrolna – co sprawdzić przed kontrolą PIP
| Obszar | Co sprawdzić | Podstawa |
|---|---|---|
| Umowy | Czy każdy pracownik ma umowę potwierdzoną na piśmie najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy | art. 29 §2 k.p.; art. 281 §1 pkt 2 k.p. |
| Rodzaj umowy | Czy umowy zlecenia i B2B nie obejmują pracy w warunkach stosunku pracy | art. 22 §1–12 k.p.; art. 281 §1 pkt 1 k.p. |
| Ewidencja czasu pracy | Czy jest prowadzona dla każdego pracownika i odpowiada rzeczywistości | art. 149 §1 k.p. |
| Dokumentacja pracownicza | Czy akta osobowe i pozostała dokumentacja są kompletne i prawidłowo przechowywane (10 lat od końca roku zakończenia stosunku pracy) | art. 94 pkt 2b, 4, 9a, 9b k.p.; art. 281 §1 pkt 6 k.p. |
| Badania lekarskie | Czy pracownik ma ważne badania wstępne i okresowe przed dopuszczeniem do pracy | art. 229 §1 pkt 1 k.p. |
| Szkolenia BHP | Czy szkolenie wstępne odbyło się przed dopuszczeniem do pracy, a okresowe w terminie | art. 2373 §2 k.p. |
| Cudzoziemcy | Czy są dokumenty pobytowe i uprawnienie do pracy, a dokumenty można udostępnić w języku polskim | art. 4, art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy z 20.03.2025 o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom |
| Rekrutacja | Czy ogłoszenia zawierają informację o wynagrodzeniu i są neutralne płciowo | art. 183ca k.p. |
Jak przebiega kontrola i co zrobić na początku
Pracodawca powinien wyznaczyć osobę do kontaktu z inspektorem, zapewnić dostęp do żądanych dokumentów i sprawdzić upoważnienie do kontroli. Dokumenty warto mieć w jednym miejscu i w wersji kompletnej, a nie uzupełniać je po rozpoczęciu kontroli. Uzupełnianie brakujących dokumentów wstecz nie usuwa naruszenia, a datowanie dokumentów nieprawdziwymi datami stwarza dodatkowe ryzyko.
Jakie są najczęstsze obszary naruszeń w Kodeksie pracy
Katalog wykroczeń z art. 281 §1 k.p. obejmuje m.in. zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach stosunku pracy (pkt 1), brak pisemnego potwierdzenia ustaleń co do umowy (pkt 2), naruszenie przepisów o czasie pracy (pkt 5) oraz niewłaściwe prowadzenie dokumentacji pracowniczej (pkt 6). Od 8 lipca 2026 r. inspektor pracy może ponadto stwierdzać w decyzji istnienie stosunku pracy przy umowach cywilnoprawnych; opisujemy to w artykule kontrola PIP a umowy zlecenia i B2B.
Co robić po kontroli
Po kontroli pracodawca otrzymuje wystąpienie lub nakazy, do których należy się ustosunkować w wyznaczonym terminie. Termin i forma zależą od rodzaju środka zastosowanego przez inspektora i wskazane są w samym dokumencie, więc należy je zweryfikować w treści pisma. Warto prowadzić też wewnętrzny plan naprawczy dla stwierdzonych braków.
Powiązane artykuły: jawność wynagrodzeń w rekrutacji, praca w upałach od 2027 r., zatrudnianie cudzoziemców. Pomagamy firmom przed kontrolą i w trakcie jej trwania: prawo pracy – obsługa pracodawców, Prawo pracy dla pracodawców w Krakowie.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny: listopad 2026 r.